Jeet Kune Do by Bruce Lee

Bevrijd jezelf van traditionele Martial Arts

Jeet Kune Do uitleggen is geen gemakkelijke taak en zeker niet in een artikel. Alleen al omdat ik wil vermijden dat ik van een proces een ding maak. Ik heb tot op heden geen artikel over Jeet Kune Do geschreven omdat het moeilijk is om uit te leggen wat het is. Het is gemakkelijker te zeggen wat het niet is.

Laat me beginnen met een Zen verhaal (Zen = Japanse versie van het Boeddhisme).
Misschien is het voor sommigen bekend, maar ik vertel het toch maar, omdat het hier op zijn plaats is. Bekijk het als een opwarmertje, probeer mee te zijn, anders heeft het geen zin om verder te gaan. Een wijze man ging naar een Zenmeester om zich te bekwamen in Zen. Terwijl de Zenmeester vertelde, onderbrak de wijze man systematisch de Zenleraar met uitspraken zoals, 'Oh ja dat hebben wij ook, oh ja dat ken ik ook, enz...'. Plotseling stopte de Zenonderwijzer met praten en hij begon thee te serveren. Hij schonk de kop tot op normale hoogte vol en bleef schenken totdat de kop overvloeide. 'Stop genoeg!' riep de geleerde. 'De kop is vol'. 'Inderdaad, ik zie het' beantwoordde de Zen onderwijzer. 'Als je niet eerst je kop leegmaakt, hoe kan je dan mijn thee proeven?'. Ik hoop dat mijn vrienden gevechtssporters de volgende paragraven zullen lezen met openheid en alle vooroordelen aan de kant schuiven. Deze houding zal je voor een stuk bevrijden.
Vergeet niet, het enige nut van een kop is zijn leegte.
Analyseer dit artikel vanuit een persoonlijke invalshoek. Hoewel het over Jeet Kune Do gaat, spreekt het hoofdzakelijk over de groei van 'de gevechtssporter' en niet over de bloei van een 'Chinese' gevechtssporter of van een 'Japanse' gevechtssporter, enz.... Iedere gevechtssporter is een menselijk wezen. Nationaliteit heeft niets te maken met menselijkheid, dus ook niets met gevechtssport. Verlaat je cocon en wees open-minded. Laat je verstand werken en gooi alle intellectueel gepalaver overboord. Onthoud dat het leven een constant proces is van relateren. Onthoud ook, dat ik niet naar jouw goedkeuring zoek of je mijn manier van denken wil opleggen. Ik zal tevreden zijn als je, dankzij dit artikel, naar jezelf op zoek gaat en stopt met voorgekauwde formules blindelings te accepteren.

Over onpartijdige observatie

Stel een aantal gevechtssporters van verschillende stijlen zijn ooggetuigen van een straatgevecht. Als we zouden vragen om dit gevecht te analyseren en ons daarover feedback te geven, dan weet ik zeker dat wij verschillende verhalen zouden horen. Dit is niet abnormaal omdat een individu een gevecht of wat dan ook niet kan zien zoals het gevecht is.  Zolang hij of zij vasthoudt aan de vastgeroeste principes van zijn eigen gevechtsstijl, zal hij of zij ook door de bril kijken van deze principes. Vechten op zich is simpel en totaal en niet gelimiteerd door een specifiek standpunt als bv. een 'Chinese' gevechtssporter. Zuivere observatie kan enkel indien iemand zijn principes van zich afwerpt en ware vrijheid zal alleen plaats vinden als iemand verder kijkt dan 'een systeem'.

Voordat we Jeet Kune Do gaan onderzoeken stel ik voor om eerst eens te gaan kijken naar wat 'traditionele' Martial Artsstijlen zijn. Om te beginnen moeten wij het vaststaand feit erkennen dat stijlen door mensen zijn gecreëerd, ongeacht de afkomst van wie of wat : een wijze man, een mysterieuze monnik, een bode in een droom, eventueel een heilige openbaring, enz... Bekijk een stijl nooit als de waarheid, als allesomvattende wetten en principes. Het is veel interessanter te kijken naar de mens zelf. Zijn leven als mens en daarbij het creëren van een gevechtssporter, is veel belangrijker dan welke stijl ook.

Laat ons aannemen dat een lange tijd geleden een gevechtssporter een stukje waarheid heeft ontdekt. Deze man of vrouw heeft waarschijnlijk gedurende heel zijn leven geprobeerd deze vondst te organiseren. Meestal is dat een neiging van iemand die op zoek is naar veiligheid en zekerheid in zijn leven. Na zijn overlijden, hebben zijn studenten al ‘zijn’ hypothesen, al ‘zijn’ grondstellingen, al ‘zijn’ methodes gepakt en ze aanvaard als wetten. Indrukwekkende geloofsovertuigingen en plechtige ceremonies werden uitgevonden, onbuigzame filosofieën en patronen geformuleerd, enz..., totdat uiteindelijk een nieuwe strekking was opgericht. Dus, wat begon als iemands intuïtie, iemands persoonlijke vloeibaarheid, eindigde in een solide, vaste kennis, compleet met gestructureerde, geclassificeerde antwoorden, gepresenteerd in een logische volgorde. Door dit te doen, hebben zijn of haar welbedoelde en loyale volgers niet alleen van al de kennis een heilig relikwieënkastje gemaakt, maar hebben ze ook een graf gedolven waar de kennis van de oprichter begraven ligt.

Maar het verhaal hoeft hier niet noodzakelijk te eindigen. Als tegenreactie zou het wel eens kunnen zijn dat een andere gevechtssporter of een ontevreden leerling een tegenovergestelde filosofie organiseert. Zo ontstaan verschillende opstellingen zoals : de zachte stijl tegenover de harde stijl, de innerlijke leer tegenover de externe leer en meer van die onzin. De tegenovergestelde strekking zal snel uitgroeien tot een grote organisatie, met eigen wetten en structuren. Een concurrentiestrijd begint tussen verschillende stijlen die elk claimt 'de waarheid' te bezitten waardoor ze alle anderen uitsluiten.Stijlen zijn alleen maar deeltjes van een geheel. Alle stijlen hebben aanpassing, partijdigheid, ontkenning, veroordeling en heel veel zelfverantwoording nodig. De oplossingen die ze verstrekken zijn eigenlijk de oorzaak van het probleem. Ze limiteren en verhinderen jouw natuurlijke groei en blokkeren de weg naar enig begrip. Stijlen verdelen mensen in plaats van ze met elkaar te verenigen.

Waarheid kan niet gestructureerd of gedefinieerd worden!

Niemand kan zichzelf volledig uitdrukken indien hij gevangen zit binnen een stijl. Vechten is wat het is en bevat zowel het zijn als het  niet zijn, zonder favoriete lijn of hoek. Gevechtssport is grenzeloos, altijd fris, levendig en constant in evolutie. Jouw stijl, persoonlijke interesses en fysiek zijn allemaal onderdelen van vechten, maar zij samen vormen niet het ‘geheel’. Als jouw counters afhankelijk zijn van een bepaald gevechtsonderdeel, zoals bv. boksen, dan reageer je in termen als 'zou moeten zijn' in plaats van antwoorden te bieden aan de constant veranderende realiteit. Onthoud dat het geheel bestaat uit alle onderdelen en dat een onderdeel, hoe efficiënt het ook is, niet een geheel is.

Oefeningen langdurig herhalen zal zeker reflexen en zelfvertrouwen kweken. Langs de andere kant is het dit soort ‘selectieve’ zekerheid of ‘steun’ die de groei van de gevechtssporter limiteert of blokkeert. Veel beoefenaars zijn zo totaal afhankelijk geworden van een aantal voorgekauwde technieken. Dus, elke ontworpen oefening, hoe doordacht ook, is eigenlijk een hindernis.

Laten wij het voor eens en altijd stellen dat ik geen nieuwe stijl heb ontworpen, samengesteld of aangepast heb. Ik heb Jeet Kune Do op geen enkele manier in een vorm met eigen wetten geplaatst. Het tegenovergestelde is wel waar, ik hoop mijn vrienden te bevrijden uit de slavernij van stijlen, patronen en dogma.

Wat is Jeet Kune Do dan wel? Letterlijk : 'Jeet' betekent onderscheppen of stoppen, 'Kune' betekent vuist en 'Do' betekent weg, de uiteindelijke realiteit. De weg van de onderscheppende vuist. Onthoud dat Jeet Kune Do niet meer dan een naam is. De term op zich interesseert me niet. Wat me wel boeit is het vrijheidseffect dat ontstaat indien Jeet Kune Do gebruikt wordt als een spiegel voor zelfonderzoek.

In tegenstelling tot de ‘traditionele’ Martial Arts, heeft Jeet Kune Do geen vaste sets van regels of geen technieken die duidelijk een 'Jeet Kune Do' manier van vechten afbakent. Jeet Kune Do heeft geen vorm van specifieke voorwaarden of een eigen statische filosofie. Het bekijkt een gevecht niet vanuit één hoek, maar van alle mogelijke invalshoeken. Hoewel Jeet Kune Do alle mogelijke methoden en wegen gebruikt om zijn doel te bereiken, lees effectiviteit is alles wat scoort, is het door niets gebonden en enkel daarom alleen al is het vrij. Met andere woorden : Jeet Kune Do bezit alles, maar eigenlijk ook niets.

Wie Jeet Kune Do definieert in termen van een welomschreven stijl zoals gung-fu, kali, streetfighting, Bruce Lee’s Martial Art, enz...slaat de bal dus volledig mis. Jeet Kune Do kan gewoonweg niet binnen de grens van een systeem bestaan, vermits het tegelijk 'dit' en 'niet dit' is en het niet tegen een stijl ingaat, noch zich aan een stijl hecht. Om het plaatje volledig te maken, moet je de dualiteit van ‘voor’ en ‘tegen’ overstijgen tot het niveau van één organisch geheel zonder verscheidenheid. Als je dit geheel ziet, betekent dat je JKD begrijpt.

Kata's bestaan niet in JKD, en zijn ook niet noodzakelijk. Kijk ook eens naar de subtiele verschillen tussen 'geen vorm hebben' en geen 'vorm hebben'. De eerste stelling is onwetend, de tweede superieur. Luister instinctmatig naar je lichaam, op die manier kan ieder van ons zijn efficiëntste, dynamische manier ontdekken om  kracht, balans, spaarzaam gebruik van energie, enz... te ontwikkelen en te gebruiken. Patronen, technieken of vormen raken alleen maar de rand van echt begrijpen. De kern van ons begrip ligt in de geest van ieder individu. Raak het aan en alle onzekerheid en oppervlakkigheid verdwijnt als sneeuw voor de zon. Je kan de waarheid niet eerder voelen totdat je jezelf leert kennen en je mogelijkheden kent. Misschien ruist dit tegen alle verwachtingen in, maar ‘kennis in Martial Arts betekent uiteindelijk zelfkennis’.

Nu zal je je waarschijnlijk afvragen : 'Hoe bereik ik deze kennis?'. Wel, dat zal je zelf moeten uitzoeken. Je moet accepteren dat hulp enkel maar bestaat uit zelfhulp. Ik kan je niet vertellen hoe je vrijheid bereikt, omdat vrijheid in jou zit. Ik kan je niet vertellen wat je ‘niet’ moet doen, ik kan je ook niet vertellen wat je ‘zou’ moeten doen, omdat dat dat jouw aanpak alleen maar zou beperken. Formuleringen verdrukken alleen maar vrijheid. Oppervlakkige voorschriften verstikken alle creativiteit en verzekeren alleen middelmatigheid. Houd in gedachten dat vrijheid groeit uit zelfkennis en niet verworven kan worden door eender welke formulering dan ook. We 'worden' niet plotseling vrij, we 'zijn' vrij.

Leren is niet louter imiteren en ook niet alleen maar leerstof absorberen of kennis na-apen. Leren is een constant en eindeloos ontdekkingsproces. Jeet Kune Do stapelt geen kennis op, maar onderzoekt de oorzaak van onze onwetendheid, een proces dat veel kennis uitsluit.

Helaas zijn de meeste studenten conformist. In plaats van te leren om op zichzelf te vertrouwen, volgen ze blindelings hun instructeur. Geen zelfreflectie, maar de veiligheid opzoeken in massa imitatie. Het resultaat van deze imitatie is een afhankelijke geest. Zij gooien onafhankelijk onderzoek, dat essentieel is voor echt begrijpen, overboord . Kijk maar rond in de populatie van gevechtssporters en let maar eens op de massa routineuitvoerders, nepgevechtssporters, robotfiguurtjes en mensen die traditie verheerlijken. Al hun volgelingen zijn clonen van de voor hun georganiseerde wanhoop.

Hoe vaak gebeurt het niet dat senseis of meesters ons vertellen dat gevechtssport eigenlijk synoniem staat voor het leven zelf. Maar hoeveel onder hen weten eigenlijk echt wat ze zeggen? Het leven is constant in beweging, zowel ritmisch of op een willekeurige manier. Leven is constante verandering en geen stagnatie. In plaats van onvoorwaardelijk mee in de slipstream van dit constante proces te roeien, hebben vele meesters, nu en vroeger, een illusie van vaste vormen en onbuigbare verplichtingen gecreëerd, traditionele concepten en technieken gevolgd, de eeuwige stroming trachten te stoppen, en het geheel verdeeld.

Het is echt zielig om oprechte, ernstige studenten limitatieve oefeningen te zien instuderen, luisterend naar hun eigen geschreeuw en spiritueel gebral. Meestal zijn de trainingsmethodes die een leraar aanbiedt zo bewerkt dat de student er enorm veel aandacht aan moet besteden, zodat hij het uiteindelijke doel uit het zicht verliest. Uiteindelijk voeren de studenten hun routines uit onder de vorm van louter afgerichte reacties, in plaats van te antwoorden op hetgeen zich aanbiedt. Ze ‘luisteren’ niet meer naar de omstandigheden; ze 'zeggen' hun omstandigheden maar op. Deze arme zielen zijn onwetend in de val gelopen van de ongezonde uitwaseming afkomstig van traditionele gevechtssport training.

Een leraar, een goede trainer, ‘geeft’ nooit waarheid, maar begeleidt de student en wijst de waarheid aan die de student zelf moet ontdekken. Iedere goede instructeur bestudeert daarom alleen al zijn studenten individueel en moedigt hen aan om zichzelf te ontdekken, zowel intern als extern totdat de student vereenzelvigd is met zijn eigen ik. Alle ervaren coaches zullen bv. een student confronteren met bepaalde frustraties zodat hij kan doorgroeien. Iedere goede leraar is een katalysator : naast begrip, beschikt hij over een ontvankelijke geest, grote flexibiliteit en gevoeligheid.

Een vinger wijzend naar de maan...

Een standaardmethode bestaat niet in totale strijd en expressiviteit moet vrij zijn. De ware verlossing wordt alleen bereikt als het ervaren en beleefd wordt door het individu zelf. Deze waarheid gaat alle stijlen en disciplines te boven. Onthoud ook dat Jeet Kune Do niet meer is dan een term, een naambordje dat je gebruikt als een boot om mee te varen, eenmaal over de rivier, moet je deze boot weggooien. Draag hem vooral niet mee op je rug.

Dit interview is alleen maar een vinger die wijst naar de maan. Neem alsjeblieft de vinger niet mee naar de maan of staar ook niet naar de vinger, want dan zal je de mooie hemel met zijn duizend gezichten missen. Tot slot : de vinger wijst naar het licht, dit licht straalt op alles, inclusief de vinger...